dinsdag 17 september 2019

Wandelen in Wallonië: Naar de rotsen van Marche-les-Dames

Deze wandeling in Boninne naar de rotsen van Marche-les-Dames stond al eerder op de planning, maar verplaatste ik naar een andere keer wanneer er regen werd voorspeld. De rotsachtige ondergrond en steile hellingen lenen er zich namelijk niet toe om bij dergelijk weer te wandelen. Het afgelopen weekend kon iedereen echter genieten van een prachtige nazomer en was dit dus het ideale moment om deze wat avontuurlijkere wandeling te ondernemen. 

De kortste wandeling
Van alle wandelingen die ik deze zomer in Wallonië heb gedaan, is deze de kortste. De ongeveer elf kilometer heb ik ongeveer op 3,5 uur afgehaspeld en is daarmee zowel qua tijd als afstand de kortste wandeling van allemaal. Dat neemt niet weg dat er soms stevig geklommen wordt om boven te geraken bij het rotsmassief van Marche-les-Dames. Het is de eerste keer bij mijn zomerse wandelingen dat er touwen beschikbaar zijn en die heb ik zeker nodig gehad om boven te geraken, maar ook om af te dalen. Niet alleen kuiten en dijen worden aan het werk gezet bij deze wandeling, maar ook de armspieren. 


Deze wandeling komt - net zoals een aantal andere wandelingen die ik eerder dit jaar heb gedaan - van de site Originele Wandelingen en is daar gezegend met vier blokjes wat de op één na moeilijkste categorie is qua wandelingen. De moeilijkheid bestaat uit de stevige beklimmingen en dalingen, maar nog meer uit het vinden van de juiste paadjes. De start aan de kerk van Boninne is eenvoudig, maar al gauw trek ik een klein stukje bos in en kost het me wat moeite om de juiste paden te vinden. Het is vooral een euvel waarmee ik bij het begin en het einde van de wandeling mee kamp. Boven op het rotsmassief zelf zijn er minder paden en vind ik het gemakkelijker om te navigeren met behulp van de app van Routeyou. 


Geaccidenteerd landschap
Vorige wandeling bij het uitkijkpunt van Les Sept Meuses bevindt zich op een (grote) steenworp afstand van Boninne, maar de omgeving ziet er toch een stuk anders uit. Beide wandelingen hebben een geaccidenteerd landschap als gemeenschappelijke factor, maar bij de wandeling naar Marche-les-Dames zie ik voornamelijk bossen en uiteraard rotsen. De vorige wandeling kenmerkte zich door het groene karakter van weilanden, akkers en trage wegen. Dat wil niet zeggen dat er geen weilanden zijn, want na twee kilometer wandel ik vrolijk langs akkers en weilanden. Dat duurt echter niet lang, want daarna gaat het richting rotsmassief. 


Ik ben niet de enige wandelaar die deze wandeling doet, want een ander koppel is gewapend met kaart, uitgeschreven tekst en GPS ook onderweg. Ik ga vaak de verkeerde richting uit, maar navigatie is niet eenvoudig en ook dit wandelkoppel verliest meer dan eens de weg. Ach, het maakt deel uit van de charme van zo'n wandeling. Er zijn ook een heleboel mountainbikers die op deze zonnige dag door de bospaden van Marche-les-Dames rijden en het gebeurt meer dan één keer dat ik plots moet wegduiken voor een aansnellende mountainbiker. Het moge wel duidelijk zijn dat dit gebied populair is bij wandelaars en fietsers. 


Touwen
Wanneer ik in het bos ben, loop ik in lusvorm naar boven om via kleine paadjes naar boven te gaan. Van de voeten wordt wat meer technisch werk gevraagd, maar dat maakt het leuker om naar boven te wandelen. De zwaarste inspanning komt er echter na zo'n vier kilometer wanneer ik met een touw naar boven ga. De helling hier is vrij zwaar en er is een reden waarom hier verschillende touwen staan als hulpmiddel om naar boven te geraken. Deze touwen zijn erg stevig en dik en zijn dus een uiterst geschikt hulpmiddel om jezelf naar boven te hijsen. Het ontziet de beenspieren aanzienlijk, maar vergroot eveneens de kans op stramme armspieren. 


De afdaling is aanzienlijk langer, maar ironisch genoeg daarom niet gemakkelijker. Het gaat logischerwijze vrij steil naar beneden en het kost aardig wat kracht en moeite om op een normaal tempo naar beneden te dalen. De touwen dienen goed vastgegrepen te worden en als je te snel naar beneden gaat, bestaat er de kans dat je je handen verbrandt aan de dikke touwen. Ik daal daarom op een vrij laag tempo, maar zo geraak ik zonder kleerscheuren naar beneden. 


De rotsen
Het wordt snel duidelijk dat ik vlakbij Marche-les-Dames zit, want aan de voet van de afdaling zijn er drie Nederlandstalige klimmers bezig om naar boven te klimmen. Dit is het Walhalla van de Belgische klimsport en ook de plaats waar koning Albert II omkwam bij een klimpartij. Deze plek is inderdaad niet ongevaarlijk want de rotsen gaan in een hoek van negentig graden loodrecht naar beneden. Rotsen die iets verder uitsteken, zijn een schitterende plek om mooie foto's te nemen, maar ook erg gevaarlijk aangezien je ook honderd meter naar beneden kan kukelen. Ik neem graag mooie foto's, maar zeker hier is voorzichtigheid geboden!


Voor rotsklimmers is het landschap hier ideaal om te klimmen. Zo heeft men tussen twee kliffen een stalen kabel getrokken zodat je er kan over klimmen. De rotswanden zijn nergens zo hoog en steil in België als hier en zijn daarom een fantastische attractiepool voor iedereen die eens iets wat avontuurlijker wil doen dan enkel muurklimmen in zaal. Hier niet ver vandaan is er een stenen pad naar beneden wat wel bijzonder snel naar beneden gaat. De route gaat gelukkig via een andere weg en de afdaling richting Marche-les-Dames gebeurt via een uitgebreide zigzag. 


Kapotte brug
Het laatste kwart van deze wandeling doet een korte lus over een hoofdweg waar ik geconfronteerd word met een kapotte brug. Een deel van de brug is namelijk weg en een tuimeling naar beneden is toch ongeveer vijf meter. Via de omheining overbrug ik deze twee brugloze meter brug en daarna gaat het weer richting bos als de hoofdweg opnieuw wordt gekruist. Dan volgt er een toch vrij stevige stijging van ongeveer vijftig meter en hier zijn de paden bezaaid met omvergevallen boomstammen, net zoals op de rest van het parcours. 


De laatste anderhalve kilometer loopt over vrij vlak terrein en ik beland opnieuw in het dorpje van Boninne. Het dorpje is vrij klein en heeft enkel een restaurant waar je iets kan eten. Een café om wat gerstenat te nuttigen is er bij mijn weten helaas niet. 


Conclusie
Kort, maar krachtig is een geschikte omschrijving voor deze wandeling. Ze is vrij kort, maar daarom niet minder leuk om te doen. Integendeel, het is de eerste keer dat ik touwen gebruik om te stijgen en te dalen en dat bezorgt deze wandeling wel een avontuurlijk tintje. Paden zijn soms moeilijk om te vinden, maar met wat trial and error lukt het ook. Bovenop de rotsen van Marche-les-Dames geniet je van een prachtig uitzicht en de kleine(re) paadjes vragen wat extra techniek van je voetenwerk. Dit smaakt naar meer en mijn enige kritiek is dan ook dat het misschien net wat langer mocht zijn. 

De route vind je via deze link op Routeyou.     

maandag 9 september 2019

Wandelen in Wallonië: Les Sept Meuses

Het afgelopen weekend werd aangekondigd als regenachtig en daarom paste ik mijn wandelplannen aan. Ik had eerst een technisch, rotsachtig wandelparcours op het oog, maar dat maakte plaats voor een wandeling in het groen van de omgeving van Les Sept Meuses. Dit is een fraai uitkijkpunt over het dorpje Annevoi-Rouillon waar je zeven meanders van de Maas kan waarnemen. De rest van het landschap wordt voornamelijk gekenmerkt door akkers, weilanden en in mindere mate bossen. 

Enige Belgische watertuin
Deze wandeling heb ik gevonden op de site van Originelewandelingen.be en wordt daar gekarakteriseerd als een vrij gemakkelijke wandeling van slechts twee blokjes. Desondanks is deze wandeling gezegend met een stevige kuitenbijter in de vorm van een stijging naar het uitkijkpunt van Les Sept Meuses en mag je er op rekenen dat je bijna zes uur onderweg bent om de bijna achttien kilometer af te leggen. 


Het startpunt is zoals zo vaak een klein kerkje in het gehucht Hun wat bij het dorpje Annevoie-Rouillon hoort. Dit dorpje herbergt de enige watertuin in België en is geklasseerd als belangrijk Waals erfgoed. Het 17de eeuws kasteel van Annevoie bewaakt statig de ingang van deze tuinen waar vier bronnen de voedingsbodem zijn voor alle fonteinen. De architectuur is een gestileerde mengeling van Engelse, Franse en Italiaanse invloeden en daarom alleen al een bezoekje waard. Deze wandeling is dus een een uitstekende gelegenheid om ervoor of erna deze prachtige tuinen te bezoeken, maar dan moet je uiteraard wel voldoende tijd voorzien! 


Deze route heb ik - net zoals mijn andere routes - gevonden op de site van Routeyou, maar de volgorde van deze wandeling bepaalt voor een groot gedeelte het ritme. Ik heb deze wandeling met de wijzers van de klok mee uitgevoerd waardoor de stijging gestaag gebeurt. De wandeling is echter zo opgesteld dat je al na een paar kilometers naar het uitkijkpunt van Les Sept Meuses gaat. Maar dan wacht er eerst wel een venijnige en steile klim naar boven over een kronkelend paadje en verraderlijke ondergrond. 


I did it my way
De manier waarop ik de wandeling heb gelopen is echter een stuk evenwichtiger en de klim naar boven verloopt een stuk kalmer. Op deze zaterdagochtend is de zon verscholen achter een wolkendek en word ik begroet met druilerige motregen. De eerste kilometers brengen me voornamelijk langs akkers en boerderijen en dit herfstachtige weer geeft de omgeving een zekere natuurlijke tristesse. Met mijn fototoestel in de aanslag zoek ik naar nieuwe dingen om te fotograferen en de druppels op in bloei staande slablaadjes zijn een mooie blikvanger. 


Het landelijke karakter van deze wandeling verdwijnt nooit en de boerderijen worden er alleen maar groter en ontzagwekkender op. De boerderijen zijn hier opgetrokken in natuursteen en zijn soms danig op leeftijd. Eén boerderij dateert zelfs van de 18de eeuw. De vele koeien onderweg laten het niet aan hun hart komen en grazen rustig in dit heuvelachtige landschap. Er volgt een kort stukje door het bos ga waarna ik in het dorpje Warnant beland.


Verkeerde route
De passage door Warnant is maar van korte duur, want al gauw word ik terug de weilanden ingestuurd waar de route voor mij onduidelijk wordt. Op een landbouwweg gaat het plots naar rechts, maar ik zie enkel twee grote weilanden die naast een bos lopen. Met natte voeten en gras op de schoenen gaat het naar omhoog, maar plots zegt de Routeyou app dat het naar rechts gaat. Er is echter geen wandelpad te bespeuren en dan volgen de meest avontuurlijke vijf minuten van deze wandeling. Ik baan me een weg door de takken en bomen van dit bos om eindelijk terug een wandelpad te vinden. Dat betekent wel eerst een greppel afdalen van een dikke halve meter, maar een uitstekende tak biedt soelaas bij deze afdaalpoging. 


De volgende kilometers zijn een verderzetting van het landelijke karakter met eerst bos, maar al gauw weer akkers en weilanden. In een weiland zie ik zonnebloemen staan en dat is voor mij een fotostop waard. In vergelijking met mijn vorige wandelingen in de Ardennen is dit parcours opvallend groen. Een beetje verder zie ik echter weer teken van leven, want dan komen we in de dorpskern van Annevoie-Rouillon terecht. Dit is een kleine lus in het parcours want helemaal bovenaan staat namelijk het uitkijkpunt van Les Sept Meuses. 


De Twee Mazen
Het uitkijkpunt staat op zo'n driehonderd meter boven de zeespiegel en dat betekent een stevige beklimming van ongeveer honderd meter. Omdat ik de route omgekeerd wandel is deze beklimming gemakkelijker om te doen dan bij de oorspronkelijke versie. Deze klim begint wat moeilijker omdat het wandelpad geïnitieerd wordt met een opgedroogde beekbedding van rotsen en keien. Dit is echter snel voorbij en daarna gaat de helling op een gestage manier naar boven over brede paden. 


Bovenaan is er een klein plateau en een tiental minuten wandelen later arriveer ik bij het uitkijkpunt van Les Sept Meuses. Uiteraard hebben ze hier een chique zaak neergepoot en voor de mooiste kiekjes moet ik op het terras zitten. Dat is helemaal geen straf, want het uitzicht is fantastisch! Er zullen ongetwijfeld zeven meanders in de Maas te bezichtigen zijn, maar ik zie er toch maar enkel twee. De andere meanders moet je dan in de heel verre verte gaan opzoeken. Ik heb hier een half uurtje pauze genomen en genoten van wat gerstenat in de vorm van een Duvel. De prijs is ook behoorlijk duivels: 4,90 euro. 


Naar beneden   
De afdaling gebeurt dus over een kronkelig, nauw paadje en ik klem regelmatig enkele takken en bomen vast om niet te snel te dalen. Wanneer het geregend heeft, is deze afdaling behoorlijk gevaarlijk en ik had net deze wandeling gekozen om dit te vermijden... Een gewaarschuwd man is er echter twee waard en de afdaling gebeurt wat trager dan anders, maar ook veiliger. Beneden wacht het dorpje van Annevoie-Rouillon opnieuw en zet ik de laatste kilometers van deze wandeling in. 


De lus op de app van Routeyou is soms onduidelijk, maar eigenlijk moest ik helemaal terugkeren naar de kerk van Annevoie om zo het laatste stuk richting de kerk van Hun te wandelen. Op dat moment begrijp ik dat echter niet en ben ik op zoek naar de juiste weg waardoor ik wat extra meters maak. Wanneer ik de kaart uitzoom, valt uiteindelijk mijn frank en zit ik opnieuw in de juiste richting. De weg naar Hun eindigt zoals die begon: over weilanden, akkers en bossen. 


Conclusie
Van alle wandelingen die ik deze zomer in de Ardennen heb gedaan, is deze ongetwijfeld diegene met het meest landelijke karakter. Er zijn opvallend veel weilanden, akkers en landbouwwegen op deze wandeling en wat minder bos. Het doorbreekt het vaste patroon van bosrijke gebieden, maar kan daarom ook misschien gepercipieerd worden als saai. Het uitkijkpunt van Les Sept Meuses is een mooie beloning na een steile klim. De wandeling kent ruim vierhonderd hoogtemeters en duurt bijna zes uur, maar is desondanks eigenlijk niet zo pittig als deze cijfers doen vermoeden. 

vrijdag 6 september 2019

Wandelen in Wallonië: een gedeelte van de GR16 via Frahan en Rochehaut

Als een wandeling wordt aangekondigd als de mooiste wandeling van België zijn de verwachtingen meteen gesteld en moet een wandeling wel een heleboel fraais bieden. De wandeling via Frahan en Rochehaut voldoet echter zonder meer aan deze verwachtingen en biedt een mooie combinatie van panorama's, idyllische dorpjes, zware beklimmingen, rotstoppen en als pièce de résistance een laddertjeswandeling als afsluiting. Een gevarieerd en onderhoudend programma dus!

Petit comité
De GR16 is een langeafstandswandeling van ruim tweehonderd kilometer, maar het mooiste van de GR16 wordt in deze wandeling opgenomen. Ik start zelf bij de kerk van Poupehan, maar veel parkeergelegenheid is hier wel niet. Het is een klein kerkje waar vlakbij een klein parkeerterrein is gelegen waar normaal gezien niet veel auto's staan. Je kan ook bijvoorbeeld starten in Frahan of Rochehaut, maar daar is het wel een stuk toeristischer. Poupehan is nochtans een beroemde plek, want in de jaren tachtig hadden Wilfried Martens en Fons Verplaetse een petit comité opgericht om een economisch plan uit te dokteren om de dalende Belgische economie terug aan te zwengelen. Dit leidde in 1982 tot de devaluatie van de Belgische frank en andere ingrijpende maatregelen. 


De route verloopt in het begin vrij rustig met een eerder vlak parcours - dat soms klimt en daalt - naar de Passerelle de Frahan. Dit is een fraaie brug die Poupehan verbindt met Frahan over de Semois. Het blijkt dat de Semois redelijk laag staat en dit is een mooie gelegenheid om foto's van de Semois te nemen. De eerste beginkilometers bieden overigens ook een onverwachte bloemenpracht. In de bermen zijn er namelijk veel mooie bloemen te zien met op de achtergrond een rustig kabbelende Semois. Bij de oversteek richting Frahan zie ik de eerste toeristen opduiken die de pittoreske voetgangersbrug komen bezichtigen. 


Heuvelkam
Het bezoekje aan Frahan is maar van kortstondige duur, want al gauw volgt er een stevige beklimming richting Crêtes de Frahan. Dit is een heuvelkam waar je langs enkele rotsen klimt. Het gaat hier dus om een rotsachtig parcours, dus soms wordt de wandeling hier wel iets technischer of smaller dan op andere plaatsen. Dit wandelpad werd in de jaren twintig van de vorige eeuw aangelegd door  Touring Club en biedt na enkele tientallen meters klimmen een mooi panorama over Frahan. Daarna gaat het opnieuw naar omhoog en klim je via enkele trappen op mooie rotstoppen waar je een mooi overzicht hebt van de gehele omgeving. Bij de rotsen staan er geen hekken, dus voorzichtig zijn, is hier de boodschap. 


Daarna gaat het terug naar beneden richting een grote camping en dient zich weer een nieuwe heuvelkam aan, maar deze keer naar het dorpje Alle. Dit vind ik persoonlijk het zwaarste stuk van de wandeling want deze helling is relatief steil met een abrupte stijging van ongeveer honderdvijftig meter over kronkelende paadjes die amper een meter breed zijn. De klim is best wel vermoeiend, maar door de geringe breedte van het pad let ik nog meer op dan anders. Anderzijds is het wel een technische passage en biedt het voor een wandelaar meer uitdaging dan een regulier Ardennenpaadje. 


Toeristen aan de Semois
Na ruim de helft van de wandeling beland ik in het dorpje Alle en worden de hoogtemeters ingewisseld voor (kleine) afdalingen en platte wegen. Alle wordt in tweeën gedeeld door de Semois en wordt overspoeld door toeristen. In kleine cafeetjes en restaurantjes zie ik een heleboel toeristen die genieten van het rustige weer en op adem komen van een wandeling. De Semois is hier op z'n breedst, maar verhuurders van kajakken kennen slechte tijden. Het water in de rivier staat namelijk zo laag dat kajakken (bijna) niet meer mogelijk is.  


De kilometers die nu volgen zijn zowel letterlijk als figuurlijk het laagtepunt van deze wandeling, want ik wandel nu grotendeels naast een redelijk drukke weg richting Rochehaut. Er is amper een berm voorzien, dus daarom ben ik genoodzaakt om op de weg te wandelen. Auto's durven hier wel eens gretig komen aan te rijden, dus is  het raadzaam om op te letten voor capriolen van (sommige) wegpiraten. Na ruim dertien kilometer wordt de klim richting Rochehaut ingezet en beland ik opnieuw in het bos. 


Mooiste uitzicht van België
De klim naar Rochehaut is vrij stevig, maar gaat eerder gestaag naar omhoog waardoor het gemakkelijker te doen is dan de hellingen rond Frahan die toch een stuk steiler zijn. De wandeling maakt hier een lus terug en het is mogelijk om terug naar rechts te gaan richting La Passarelle de Frahan. Het doel is echter om helemaal naar boven te klimmen waar er bij Rochehaut een fenomenaal uitzicht wacht op Frahan. Dit is volgens mij het prachtigste panorama van België want Frahan wordt op een schilderachtige manier omringd door de vallei van een meanderende Semois met aan weerszijden het Ardense woud. 


Veel andere toeristen zijn deze mening ook toegedaan, want er zijn een hoop personen die uitgebreid de tijd nemen om dit schouwspel op gevoelige plaat te leggen. Uiteraard neem ik ook de nodige tijd voor een fotostop. Daarna brengt de wandeling me door het dorpje Rochehaut dat nog meer dan Alle wordt overrompeld door toeristen. Een ruime kilometer door Rochehaut brengt me naar het bordje "Niet voor gevoelige personen". Dit is de laddertjeswandeling van deze route en dit slotstuk geldt dan ook als pièce de résistance. 


Laddertjeswandeling
De vertaling van het bordje kan je niet echt gelukkig noemen, maar duidt wel aan dat dit gedeelte gevaarlijk is. Zo gevaarlijk zelfs dat hier al een dode is gevallen. Matthieu Lallemand organiseerde hier zijn allereerste wandeling in de buurt, maar kwam jammer genoeg hier ook om het leven bij één van de gevaarlijke passages hier. De paadjes hier zijn kronkelender en nauwer dan ooit tevoren en mijn afdalingen gaan best spectaculair naar beneden. Voor mij is het dan zaak om elke boom of struik op mijn weg vast te klampen om zo gecontroleerd en op een kalme manier te dalen. Ik doe deze wandeling met de wijzers van de klok mee en dat betekent dat ik voornamelijk daal. Op deze half bewolkte dag heb ik geen last van gladde stenen, maar dit is niet een stuk dat je wil doen als het regent of juist hard heeft geregend. Dan wordt de rotsachtige ondergrond veel te glad. 


Dit is het meest technische stuk van de gehele wandeling en daarom ook het meest uitdagende gedeelte. De voortgang is traag, maar het hoogteverschil valt al bij al nog goed mee. Het is dus niet echt vermoeiend, maar ik moet echt wel opletten waar ik mijn voeten zet. Een laddertje naar beneden klimmen met rugzak is moeilijker dan gedacht omdat deze laddertjes zijn uitgerust met een kleine omheiningen die een valpartij moeten beletten. Het moeilijke gedeelte duurt ongeveer anderhalve kilometer en daarna dient zich een stuk vals plat aan waar de terugkeer naar Poupehan wordt ingeleid. 


Conclusie
Het predikaat van mooiste wandeling van België is niet gelogen en dit is absoluut een wandeling die je als Belg wil gedaan hebben. Het parcours is met zijn verschillende steile hellingen absoluut geen lichtgewicht, maar je wordt wel beloond met prachtige uitzichten, technische passages, gevarieerde omgevingen en gezellige dorpjes. 


De route vind je terug op Routeyou en ik deed er net geen zes uur over om de ruim achttien kilometer af te leggen. Het is aangeraden om je eigen lunchpakket mee te nemen, maar je komt in zoveel dorpjes dat je ook gemakkelijk daar iets kan eten of drinken. 

woensdag 4 september 2019

Wandelen in Wallonië: de valleien van Statte en Hoëgne

Deze zomer heb ik het boekje 'Hidden Belgium' gekocht waar een buitenlandse journalist de verborgen parels van ons Belgenlandje verkent. Bij de afdeling hikes staat er een mooie wandeling beschreven over de vallei van de Hoëgne die hij als een aanrader omschrijft. Dit wist ik pas echter nadat ik diezelfde wandeling had gedaan, maar ik eerder op Routeyou vond. 

Politie
Deze wandeling begint bij piepkleine dorpje Solwaster waar een klein parkeerterrein dienst doet als startpunt van de wandeling. De wandeling laat er geen gras over groeien, want na amper één kilometer gaat het gestaag omhoog op een rotsachtig parcours. Wat me meteen opvalt, is dat de politie op een stille zaterdagmorgen patrouilleert in dit dorpje, maar er is wel veel toerisme in de buurt. De valleien  van de Statte en Hoëgne kan je inderdaad wel een verborgen parel noemen en veel toeristen uit Nederland, Duitsland en ook België komen hier graag wandelen. De agenten rijden met hun SUV rustig over de wandelweg terwijl die amper rijwaardig is. Noem het maar gerust beroepseer.


De vallei van de Statte wordt gedomineerd door de gelijknamige beek die in de zomer lijdt aan een chronische watertekort en de omgeving wordt bij mijn wandeling voornamelijk gekenmerkt door rotsen en stenen. Af en toe zie je wat water lopen of zelfs een bescheiden watervalletje, maar het is duidelijk dat deze wandeling een totaal ander karakter krijgt in de herfst of winter wanneer de beek een stuk meer waterverloop heeft. 

Dat neemt niet weg dat het beginstuk voor wandelaars een leuke passage is omdat het met al de rotsen en stenen vrij technisch is en bovendien gaat het zoals eerder gezegd gestaag omhoog waardoor de beginkilometers zeker niet te onderschatten zijn. Omdat dit best wel een vermoeiend gedeelte is, zie ik veel gezinnen met kinderen halt houden bij een watervalletje of oever om samen met hun kroost terug op adem te komen. 


Verandering van landschap
Na ongeveer vijf kilometer meldt er zich een ander landschap en wordt de rotsachtige vallei ingeruild voor vengebied waar er enkele houten wandelpaden zijn. Het is een mooie en plotse afwisseling, maar duurt echter niet lang. Het tweede deel van de wandeling brengt me naar de vallei van de Hoëgne, maar dat betekent wel eerst ongeveer 2,5 kilometer langs verharde wegen wandelen. Dit is helaas het meest saaie gedeelte van de wandeling, maar biedt wel een kans om te recupereren van de niet te onderschatten klim van de beginkilometers. 

De verharde weg is echter opvallend rustig en ik zie hier amper of geen auto's. Wielrenners rijden hier aan een gezapig tempo of op een kruispunt zie ik een verdwaalde mobilhome staan. De reden waarom het hier zo rustig is, is omdat auto's hier eigenlijk verboden zijn en je kan dus als wandelaar rustig op de weg wandelen. De weg bevindt zich naast verschillende bossen zoals naaldbossen of gemengde bossen met eiken en beuken. 


Natte voeten
Ik gebruik de app van Routeyou om te navigeren, maar vanaf kilometer acht leidt de route me naar een brandgang waar ik niet verder kan en pas ik noodgedwongen een (on)knap staaltje van padvinderij toe. Door het groen baan ik me een weg naar de juiste route, maar daardoor stap ik onverwachts in een gracht met water met natte voeten als gevolg. Het is de prijs die ik betaal om terug op het juiste pad te komen. Later blijkt dat ik beter iets verder had gestapt en de volgende brandgang moest nemen. De route op de app van Routeyou gaat op dit vlak toch serieus de mist in. 

Zodoende begin ik aan de afdeling naar de vallei van de Hoëgne, maar ook hier is de navigatie van de route erg onduidelijk. Volgens de route moet ik namelijk links van dit riviertje stappen, maar achteraf leert speurwerk op de routeomschrijving van Routeyou me dat het toch echt wel rechts is. Voor een tweede keer verlaat ik opnieuw de route en steek ik op eigen houtje de rivier over met als gevolg opnieuw natte voeten. Voor de goede orde: de juiste route is dus wel degelijk rechts van het riviertje waar je na een aantal trappen en een bruggetje arriveert bij de waterval van Leopold II. 


Lokaal toeristisch epicentrum
Deze waterval werd in 1899 officieel geopend door koningin Marie-Henriëtte, de eega van Leopold II. Hier zie je een stuk meer wandelaars en kinderen die ravotten in de rivier. De waterval zelf is niet echt spectaculair te noemen en bestaat uit een verzameling van één "grote" waterval van maximaal een paar meter en wat kleinere watervalletjes die nauwelijks tientallen centimeters hoog zijn. Het is misschien niet groot, maar wel mooi om te zien. 

Even verder weet ik onmiddellijk waarom hier zoveel mensen zitten, want amper een paar honderd meter verder is er een groot parkeerterrein waar bezoekers hun wagen kunnen achterlaten. Mijn wagen staat echter in Solwaster en dat vereist nog eerst een stevige beklimming naar boven. De slotkilometers brengen me eerst naar weides en tot slot terug bij het dorpje dat er ontzettend stil bij ligt. 


Conclusie
De wandeling is ongeveer veertien kilometer lang en ik heb er ongeveer vier uur over gedaan om deze lus te voltooien. Vooral de beginkilometers zijn niet te onderschatten met een gestage klim op een vrij technisch parcours van rotsen en stenen. Dit is het leukste deel van de wandeling en het andere hoogtepunt zijn uiteraard de watervalletjes van de Hoëgne. Daartussen bevindt zich een eerder saai stuk langs verharde weg en wat bossen. Dat maakt deze wandeling als totaalplaatje misschien iets minder aangenaam en er zijn eveneens amper stopplaatsen waar je iets kan drinken of eten met uitzondering van het grote parkeerterrein bij de Leopold II-waterval. 

donderdag 29 augustus 2019

Een jaar op pad met de Fujifilm X-T2

Hoe kies je een product uit een gigantisch gamma wanneer je weinig of geen verstand hebt van deze specifieke materie? Voor dit dilemma stond ik één jaar geleden wanneer ik op zoek was naar een nieuw fototoestel. Ik zocht een compact toestel om op reis te gaan en de verkoper raadde me toen de Fujifilm X-T2 aan. Inmiddels heb ik de Fuji bijna een jaar en dit zijn mijn bevindingen na een jaar intensief gebruik. 

Ergonomie
Een reden voor veel enthousiastelingen om een camera van Fuji aan te schaffen is de ergonomie. Waar traditionele spelers zoals Nikon en Canon hun instellingen verbergen achter elektronische menu's, trekt Fuji volop de nostalgiekaart en kent het aparte knoppen toe voor de instellingen van ISO, sluitertijd en belichting. De knoppen bevinden zich bovenaan het toestel en zijn gemakkelijk om in te stellen. Soms zelfs te gemakkelijk en het gebeurt wel vaker dat een knop onbedoeld wordt verzet bij het vastnemen van de X-T2. Om dit te voorkomen kan je de knoppen echter vastklikken zodat de vastgelegde instelling niet gewijzigd kan worden. Gemakkelijk en gebruiksvriendelijk! De knop voor  de belichting is stroever om in te stellen en kan dus niet zo gemakkelijk verdraaid worden. Toch kan het ook hier gebeuren dat de knop onbedoeld een beetje wordt verzet en helaas kan deze knop niet vastgeklikt worden.

                                                                                         De achterzijde van de Fujifilm X-T2

De Fuji X-T2 is niet het vedergewicht uit het assortiment Fuji-camera's, maar is desondanks een gemakkelijk hanteerbaar toestel dat net geen vijfhonderd gram weegt. Het toestel is dus compact en ligt bovendien goed in de handen, hoewel de grip aan de rechterzijde iets meer uitgesproken mocht zijn. Ik gebruik de X-T2 ook op mijn reizen en de bescheiden dimensies van de Fuji maken deze camera tot een goede reisgezel in combinatie met een compacte lens. Er bevinden zich twee draaiwieltjes achter- en vooraan die respectievelijk dienen voor het optimaliseren van de sluitertijd en belichting. Bovenaan bevindt er zich eveneens een kleine functietoets waar je zelf een functie aan kan toekennen. De ergonomie van deze Fuji verschilt dus een pak met andere camera's, maar fans van oude camera's zullen zich onmiddellijk thuis voelen bij de X-T2.

                                                                                           De voorzijde van de Fujifilm X-T2

Het instellen van het diafragma verdient een aparte vermelding, want ook dit gebeurt op een fysieke manier. Bij andere toestellen kan je het diafragma instellen via menu's, maar bij de X-T2 doe je dit door fysiek aan de diafragmaring te draaien. De lenzen van Fuji zijn echter zo gemaakt dat dit gebeurt volgens het principe van 'focus-by-wire' in tegenstelling tot de manuele, mechanische focus bij andere toestellen. Dit houdt dus in dat je de diafragmaring zelf verstelt, maar dat het diafragma zelf via een klein motortje op elektronische wijze wordt ingesteld. Dit heeft geen invloed op de optische kwaliteit van een lens, maar voelt voor de meeste fotografen minder solide aan.


                                                                                        De bovenzijde van de Fujifilm X-T2

Prima all-rounder
Hoewel de Fuji X-T2 dateert van 2016 ogen de specificaties na drie jaar nog altijd vrij indrukwekkend met een 24 megapixel sensor, twee slots voor SD-kaarten, de mogelijkheid tot compensatie van vijf stops voor belichting, het nemen van elf beelden per seconde (fps) in boost modus, weerbestendigheid en 4K video-opname. De wereld van systeemcamera's is tegenwoordig dynamischer dan ooit, maar de X-T2 kan dus nog altijd erg goed mee. Fuji werkt eveneens hard aan het uitbrengen van verscheidene lenzen en heeft tot dusver een redelijk groot assortiment en evenwichtig aanbod van lenzen waar veel fotografen hun gading wel in kunnen vinden: portret, straat, documentaire, natuur, landschappen, actie, sport en andere stijlen zijn met de X-T2 prima te doen omdat de camera op veel vlakken mee kan. De mogelijkheden qua video-opname zijn weliswaar niet zo indrukwekkend als bijvoorbeeld de camera's van Panasonic, maar is niettemin wel geschikt voor amateur- en semi-professionele doeleinden.

                                     De Classic Chrome filmsimulatie geeft foto's een oude look die afkomstig lijkt te zijn van analoge camera's

De kwaliteiten van de Fuji komen echter volledig naar boven als fotocamera waar de X-T2 imponerende foto's neemt. De Japanners zijn gekend om hun zogenaamde kleurwetenschap en de kleuren van foto's wordt steevast geroemd als één van de redenen om een Fuji te kopen. Veel fotografen vinden de kleuren van een Fuji beter dan andere merken en bovendien beschikt de X-T2 over verscheidene filmsimulaties waar deze kleuren extra tot uiting komen. Mijn persoonlijke favoriet is Classic Chrome waar de kleuren van een foto een beetje verdord lijken en zodoende de look van oude foto's uit het analoge tijdperk akelig dicht benadert. Afhankelijk van de gebruikte lens zijn foto's messcherp en kan je ze gemakkelijk op groter formaat afdrukken. Zoals elke camera bestaat er de functionaliteit om in JPEG-formaat foto's te nemen en op dit vlak zijn de camera's van Fuji ongeëvenaard.

                                                            De Acros filmsimulatie is Fuji's antwoord op zwart-wit foto's

Een nadeel bij het gebruik van nabewerkingssoftware zoals Lightroom is dat X-Trans sensor van Fuji niet volledig door deze software wordt ondersteund. Dit heeft te maken met het principe van beeldopbouw bij de sensor en Fuji doet dit op een volledig andere manier dan de traditionele grote merken. Dit zorgt voor hun beroemde kleuren, maar betekent ook dat de kracht van Lightroom niet volledig benut kan worden. Voor mij is dit eerder een theoretisch nadeel, want ik gebruik Lightroom als nabewerkingssoftware en ik ben best tevreden met de kwaliteit van de foto's in Lightroom na bewerken. Mocht je hier toch over vallen, biedt CaptureOne een alternatief en deze applicatie ondersteunt wel de X-Trans sensor van Fuji.

                                             De graphite silver edition is mooier dan de standaard, zwarte Fujifilm X-T2, maar helaas ook duurder

EVF en scherm
De Fuji X-T2 is een systeemcamera en dat betekent dat er geen spiegel aanwezig is in de body en daarom wordt er gebruik gemaakt van een elektronische viewfinder (EVF) of LCD-scherm om een onderwerp in beeld te brengen. Mijn voorkeur gaat naar de EVF aangezien het beeld hier een stuk duidelijker is dan op het gewone scherm, zeker wanneer de zon van de partij is en het scherm soms onbruikbaar wordt. De EVF kent een vergroting van 0,77 keer en dat levert een duidelijk beeld op dat comfortabel is voor het oog. Bovendien wordt het beeld ogenblikkelijk op de EVF geprojecteerd zodat je totaal geen last hebt van vertraging.

                                                                                    De elektronische viewfinder van de Fujifilm X-T2

Sommigen zullen echter het LCD-scherm verkiezen omdat het beeld met drie inch hier een stuk groter is, maar daar tegenover staat dat de EVF een hogere beeldkwaliteit heeft: 2,36 miljoen pixels voor de EVF tegenover slechts 1,04 miljoen pixels voor het scherm. In praktijk blijft dit een theoretische discussie, want elke persoon zal een eigen voorkeur hebben en daar zullen deze cijfers weinig verandering in brengen. Het scherm is geen touchscreen en dat is in deze tijden een rariteit. Het bedienen van de autofocus en inzoomen gebeurt dus met het joystickje en dat werkt voor mij voortreffelijk. Het is snel en geeft me persoonlijk meer controle over het scherm dan bij aanraakbedieningen. Het scherm kan gedraaid worden in drie verschillende posities, maar kan helaas niet naar links gekanteld worden. Deze positie is ideaal voor video-opnames en kan dus een argument zijn voor liefhebbers van video om de X-T2 niet in huis te halen.

                                           Het LCD-scherm kan niet naar links gekanteld worden wat voor videofans een groot nadeel is

Lenzen
De body van een camera is maar zo goed als de lenzen die beschikbaar zijn en gelukkig is Fuji op dit vlak goed voorzien. Hoewel Fuji pas sinds 2012 lenzen produceert voor de X-reeks, beschikken de Japanners zoals eerder gezegd over een breed en evenwichtig aanbod aan lenzen waar elk jaar een paar lenzen bijkomen. Dat wil echter niet zeggen dat elk type lens even goed is vertegenwoordigd. Een blik op de lens roadmap van Fuji leert dat op het vlak van telefotolenzen er niet veel beschikbaar is, net zoals bij macrolenzen en een fisheye schittert zelf in afwezigheid. Fuji weert ook bewust third-party producenten van lenzen zoals Tamron zodat er niet veel alternatieven beschikbaar zijn buiten de lenzen van Fuji, hoewel die er wel is als je goed zoekt.

                                                              Foto genomen met de Fujinon 16mm F/1.4 met volledig open diafragma

Het goede nieuws is echter dat de kwaliteit van Fuji's lenzen, die door het leven gaan als een apart merk (Fujinon), onberispelijk is. De beste lenzen van Fuji zijn de prime lenzen die beschikken over een vast standpunt. Lenzen zoals de groothoek van 16mm en de portretlens van 56mm worden bijna unaniem onthaald als beste lenzen in hun categorie. De prijzen van deze lenzen zijn niet goedkoop, maar zijn op het gebied van prijs-kwaliteit erg solide. Je krijgt namelijk erg veel waar voor je geld terug. Voor de semi-professionele en professionele fotografen biedt Fuji lenzen aan met een zogenaamde rode badge die beschikken over een hoog prijskaartje, maar ook fantastische resultaten bieden. Aan de andere kant van het prijzenspectrum is de budgetreeks (XC-reeks) waar een degelijke lens vanaf driehonderd euro kan aangeschaft worden.

                                                                             De Fujinon 56mm F/1.2 is de ultieme portretlens van Fuji

Kaizen is het principe dat Japanse bedrijven op continue basis kleine verbeteringen aanbrengen aan hun producten en ook Fuji volgt deze filosofie. Zo heeft de X-T2 de voorbije jaren verscheidene updates gekregen die de functionaliteiten van deze camera significant uitbreiden en dat geldt in mindere mate ook voor de lenzen. Dit is belangrijk voor sommige cruciale functionaliteiten zoals de autofocus wat het zorgenkindje was van de X-T1. Afhankelijk van de gebruikte lens is de autofocus van de X-T2 meer dan behoorlijk, hoewel hier soms een groot verschil in zit. De autofocus bij de 56mm is vrij traag, terwijl die bij de 35mm behoorlijk snel is. Op dit vlak is de gebruikte lens dus meer bepalend voor de snelheid van de autofocus dan de body. Ook de ogendetectie werkt vrij goed, al wordt de dynamiek van een Sony camera niet gehaald. In praktijk zijn de autofocus en ogendetectie van de X-T2 echter zonder meer goed te noemen.

                                                            Foto genomen met de Fujinon 18-135mm, mijn meest gebruikte lens op reis

Batterijduur
Als er één minpunt van de X-T2 genoemd moet worden, is dat zonder enige twijfel de levensduur van een volle batterij die een redelijk kort leven is beschoren. Fuji stelt dat een volle batterij ongeveer 340 foto's neemt waar dit bij andere merken soms zelfs het dubbel is. Zelf ondervind ik hier niet al te veel problemen mee aangezien er weinig sessies zijn waar ik honderden foto's neem in één keer. Bovendien gebruik ik de EVF een stuk meer dan het scherm waardoor de batterij een stuk minder verbruikt. Het loont de moeite om economisch om te springen met energie en daarom maak ik er een gewoonte van om de X-T2 steevast uit te schakelen wanneer ik een foto heb genomen. Sowieso is het aangeraden om een reservebatterij mee te nemen, ongeacht over welk toestel of merk je beschikt.

                                                    In combinatie met de batterijgrip onderaan wordt de Fujifilm X-T2 plots een pak groter

Ik heb een batterijgrip, de VPB-XT2, aangeschaft om het probleem van de batterijduur tegen te gaan. Deze batterijgrip kan onderaan het toestel worden gemonteerd en maakt het gemakkelijker om de X-T2 te gebruiken aangezien je nu over een ruimere grip beschikt. Het is eveneens gemakkelijker om verticaal foto's te nemen aangezien cruciale knoppen zoals de ontspanknop ook op de grip zitten. Deze grip is eveneens voorzien met twee extra batterijen waardoor de levensduur explodeert naar een duizendtal foto's. Bovendien bieden deze twee extra batterijen betere functionaliteiten zoals een verhoging van acht tot elf beelden per seconde bij het nemen van continue foto's en kan je nu video opnemen tot dertig minuten in plaats van tien. Het nadeel is echter dat de batterijgrip zeker niet klein is waardoor de X-T2 bijna even groot wordt als een spiegelreflexcamera. Het is een afweging die iedere fotograaf voor zich moet maken. De nieuwprijs van de batterijgrip is best stevig, maar een gebruikt exemplaar kan je al vinden onder honderdvijftig euro.

                                                                 Foto genomen met de Fujinon 35mm F/2 met volledig open diafragma

Bouwkwaliteit en prijs
De bouwkwaliteit van deze Fuji is net zoals bij alle andere toestellen van het merk dik in orde en er is bijna niks op aan te merken. Na een jaar intensief gebruik is mijn enige opmerking dat bij de flitsschoen er een stukje zwarte lak is verdwenen aangezien mijn toestel dit jaar een graag geziene reiscompagnon was in Patagonië, een trektocht door Schotland, wandelingen in de Ardennen en Eifel en een vakantie in Zwitserland. Daarentegen is de X-T2 erg robuust zoals ik aan den lijve heb ondervonden. Door mijn onhandigheid is het toestel twee keer tegen de vlakte gegaan op een halve meter hoogte, maar daar is niks van te merken. De camera kan dus zeker en vast tegen een stootje.

                                                                  Foto genomen in een duistere tunnel met  een erg hoge ISO (12800)

Op moment van schrijven kost de X-T2 momenteel net geen 1100 euro. Fuji ondersteunt de X-T2 echter niet meer, dus wanneer je een nieuw toestel koopt, zullen verkopers je een X-T3 of X-T30 aanraden. Ik kocht mijn toestel vorig jaar in augustus en toen was er een cashback van driehonderd euro waardoor ik iets meer dan 900 euro betaalde voor de camera plus geheugenkaartje en extra batterij. Fuji organiseert met de regelmaat van de klok cashbackacties, maar het is onwaarschijnlijk dat dit nog van toepassing zal zijn voor de X-T2. De impliceert echter dat ook de prijzen van tweedehandsexemplaren naar beneden gaat en een gebruikt exemplaar kan je rond 700 euro vinden.

                                De Fujinon 16mm F/1.4 fungeert ook als semi-macro lens door zijn minimale brandpuntsafstand van 16mm

Conclusie
Ik had totaal geen idee wat ik in huis haalde toen ik de Fuji X-T2 aanschafte, maar na een jaar op pad met dit toestel kan ik enkel zeggen dat ik heel tevreden ben met de X-T2. De beeldkwaliteit van deze camera is in het land van systeemcamera's onovertroffen en het all-round karakter van dit toestel maakt het bijzonder veelzijdig om te gebruiken in bijna alle stijlen van fotografie. Deze camera beschikt eveneens over deftige videomogelijkheden, maar de X-T2 schittert toch voornamelijk als fotocamera.

                                                     Een handige zelfstudie van de bediening en mogelijkheden van de Fujifilm X-T2

Op zoek met een vergrootglas vind je ook enkele nadelen zoals de beperkte levensduur van de batterij en het gebruik van de batterijgrip om de volledige mogelijkheden van de X-T2 te ontplooien. De X-T2 is een systeemcamera wat impliceert dat het bij weinig licht niet optimaal functioneert, maar dat is inherent aan het concept van systeemcamera's. Het aanbod van lenzen is goed, maar nog steeds voor verbetering vatbaar en daar wordt ook ieder jaar aan gewerkt.

Het grootste attest van uitmuntendheid is echter dat de Fuji X-T2 na drie jaar nog steeds bij de winnaars hoort bij de systeemcamera's in een dynamische wereld waar verbeteringen elkaar in sneltempo opvolgen.

+
Beeldkwaliteit van foto's behoort tot op heden nog steeds bij de beste voor systeemcamera's
Filmsimulaties maken het mogelijk om nog creatiever aan de slag te gaan met foto's
Video-opname in 4k
Biedt bijzonder veel waar voor zijn geld
Alleskunner qua fotografiestijlen
Robuust gemaakt en kan tegen een stootje
Goed en evenwichtig aanbod van lenzen voor Fuji X-mount

-
Levensduur van de batterij is eerder bescheiden
Gebruik van de batterijgrip verplicht om de volledige mogelijkheden van de X-T2 te ontplooien
Niet alle fotografen zullen hun gading vinden in het lensaanbod van Fuji
Niet optimaal bij gebruik in situaties met weinig licht

woensdag 28 augustus 2019

Wandelen in Wallonië: Van Vaals tot Moresnet

In de geschiedenisboeken is het voormalige microstaatje Moresnet al lang vergeten, maar de wandelroute van Vaals tot Moresnet plaatst deze plek centraal. Deze wandeling vindt plaats in de buurt van het drielandenpunt waar Nederland, België en Duitsland elkaar kruisen en wordt getypeerd door de verschillende hellingen dat Nederlands Zuid-Limburg rijk is. Uitschieters zijn de twee torens die een mooi uitzicht bieden over de omgeving en de kruisweg van Moresnet-Chapelle dat de lijdensweg van Jezus uitbeeldt in veertien taferelen. 


Vaals
Zuid-Limburg kent enkele mooie plekjes, maar Vaals was voor mij een onbekend dorpje. Nochtans wordt deze plek net niet overrompeld door toeristen omdat het drielandenpunt maar een steenworp is verwijderd van dit ogenschijnlijk vergeten stukje Nederland. De wandeling begint aan de kerk waar je kan parkeren. De parking is niet erg groot, maar gelukkig zijn er in de buurt voldoende alternatieve parkeerplekken voorzien waar je de wagen kan parkeren.


Bij het begin gaat het meteen bergop en ongeveer drie kwartier later kom je aan bij het drielandenpunt. De toeristen zwermen hier als bezige bijen door elkaar en hier stopt ook de toeristenbus die een rondje rijdt rond het historische centrum van Aken. Hier bevindt zich eveneens de Wilhelminatoren die gebouwd is op het hoogste punt van Nederland en majestueus de omgeving domineert. 


Kruisweg
Dan volgt er een lang stuk waar je door bossen gaat met veel platte stukken en af en toe een verdwaalde helling. Dit is wellicht het minst interessante stuk van de wandeling aangezien de bossen snel monotoon worden. Na zeven kilometer gaat het langzaam naar beneden en worden de bossen verruild voor weidelandschappen waar je een goed overzicht hebt over de verschillende hellingen. Inmiddels ben je ook in België beland waar één van de blikvangers de kruisweg is van Moresnet-Chapelle.


Een kruisweg is een wandelpad waar de lijdensweg van Jezus Christus wordt uitgebeeld in veertien taferelen wanneer hij door Jeruzalem stapt en later aan het kruis wordt genageld. Elk tafereel wordt uitgebeeld in een grotje in minutieus detail en elke grot is een kunstwerk op zich. Het meest indrukwekkende beeld is het twaalfde tafereel waar Jezus aan het kruis is genageld en deze grot dwingt respect af door zijn omvang en het perkje dat er is rond gebouwd. Deze kruisweg is eveneens voorzien met prachtige bloemen en bomen en is dus ook voor de natuurliefhebber een stop waard.


Terug naar Vaals
Bij het verlaten van de kruisweg in Moresnet gaan we terug richting Vaals en belanden we terug in bosrijk gebied waar de nodige meters omhoog worden bedwongen. Deze wandeling is relatief gemakkelijk, maar dat neemt niet weg dat er toch een paar stevige hellingen zijn. Mocht je dorst hebben, zijn er echter meer dan voldoende stopplaatsen om de inwendige mens te verzorgen. Het laatste stuk gaat door het centrum van Vaals waar je ook een heleboel restaurantjes hebt waar je goed en goedkoop kan eten.


Net zoals bij de andere wandelingen heb ik deze route teruggevonden op Routeyou en met behulp van de app de wandeling gevolgd. De paden zijn hier groot en goed te volgen en het mag dus geen probleem vormen om de weg te volgen. Hoewel de wandeling 18 km lang is met ruim 350 hoogtemeters is de wandeling best te doen voor iedereen die over een basisconditie beschikt. Persoonlijk vind ik dit niet de mooiste wandeling die ik heb gedaan deze zomer, maar het is wel een mooie manier om dit onbekend stukje van België en onze buurlanden te leren kennen.