Reisverslag Trans-Siberië Express - Deel 4: Siberië uitwuiven en Mongolië begroeten

Dag 11 - Irkoetsk

Dit is de laatste volledige dag in Siberië en gaat van start met een bezoek aan een voormalig authentiek, houten dorp in de buurt van Listvyanka. Bij de bouw van een dam werd dit dorpje van de kaart geveegd, maar werd het bijna integraal verhuisd als een soort van Bokrijk waar toeristen dit dorpje kunnen bezichtigen. Bij deze rondleiding zijn de meeste van groepsgenoten - inclusief mezelf - behoorlijk moe van de afgelopen dagen en het animo om dit dorpje te bezoeken, ligt eerder aan de lage kant. De authenticiteit van het dorpje is erg hoog, maar persoonlijk vind ik de woon- en levensomstandigheden van de Siberiërs niet erg interesssant. Misschien wel onterecht. Dit neemt niet weg dat ik enkele keren de ogen deftig de kost heb gegeven zoals de slaapkamer dat eigenlijk één gigantisch grote ruimte is boven waar iedereen bij elkaar slaapt. De huizen kenmerken zich door hun geringe omvang wat begrijpelijk is bij de Siberische temperaturen in de winter. 

Daarna gaat de rondleiding verder naar Irkoetsk waar de eerste impressies van de stad weinig belovend zijn. Het ziet er erg troosteloos uit met vuile straten en eenheidsworst als gebouwen. De tour door het centrum doorbreekt deze opvatting, want Irkoetsk blijkt toch over architecturale pracht te beschikken. Er is een eeuwige vlam die brandt ter nagedachtenis van de slachtoffers in de tweede wereldoorlog. Het is bijna hallucinant om te vernemen dat 75% van de mannen in Irkoetsk omkwamen bij deze gevechten. Het hoogtepunt is de Russische orthodoxe kerk die voorzien is met prachtige beschilderingen op de muren en het plafond. Van alle kerken die ik in Rusland heb gezien, is dit ongetwijfeld de mooiste. 's Avonds is het doel om proviand in te slaan voor de uittocht uit Rusland. 

Dag 12 - Irkoetsk - Darkhan stad (trein)

Dag twaalf staat in het teken van de treinreis tussen Siberië en Mongolië. Deze keer wacht er me geen overnachting in de trein, maar daar tegenover staat dat de treinreis van 's ochtends vroeg tot 's nachts twee uur duurt. Dat is uiteraard lang, maar dit wordt gedeeltelijk gecompenseerd door de natuurpracht in de omgeving van het Baikalmeer. Met een rustig tempo denderen we naast het Baikalmeer en dat levert prachtige plaatjes op. Soms is het moeilijk om het blauw van het water te onderscheiden van het blauw van de lucht. Wanneer we deze regio achter ons laten, zien we meer en meer hoe het landschap de vorm van steppes begint aan te nemen afgewisseld met een aantal venen en plassen. 

Siberië is sowieso al dunbevolkt, maar bij het grensgebied met Mongolië zie je bijna geen inwoners meer. Er zijn enkele kleine dorpskernen amper die naam waardig waar koeien rustig grazen zonder dat de weilanden zijn afgeperkt met prikkeldraad. Honden lopen vrij rond en kwispelen enthousiast wanneer de trein voorbijrijdt. Voor deze viervoeters is dit wellicht het hoogtepunt van hun dag in een gebied waar er bijna niks te beleven valt. Ik sta aan het raam wanneer ik totaal onverwacht een klein monument zie waar de restanten van een klein vliegtuigje uit wereldoorlog twee prijkt. Het zorgt bijna voor een schokgolf van enthousiasme in een landschap waar bijna geen menselijk leven te bespeuren valt. 

's Nachts starten de formaliteiten van de grenscontrole en het blijkt dat de Russische douane grondig zijn werk doet. Eén van de groepsgenoten van Koning Aap heeft een verkeerde datum ingevuld bij het verlaten van Rusland en dat levert haart een voetreis naar het dichtstbijzijnde douanekantoor op. De datum wijzigen, kost honderd roebel en vooral een heleboel stress bij de dame in kwestie. Net voordat de trein zijn reis herneemt, kan ze in zeven haasten terug aansluiten en beschikt ze over een verhaal om na te vertellen. 

Dag 13 - Darkan stad en Amarbayasgalant-klooster

De overnachting in Darkhan-stad is van vrij korte duur. Wanneer je om twee uur 's nachts aankomt en 's ochtends weer vroeg vertrekt, kan je er maar beter voor zorgen dat je over een goede nachtrust beschikt. Dat was bij mij maar gedeeltelijk gelukt omdat het bed vrij hard was. Na het ontbijt worden we opgepikt door een Mongoolse reisgids en twee chauffeurs die ons gedurende een dikke week begeleiden in Mongolië. Met twee kleine busjes vertrekken we naar Darkhan-stad om geld af te halen. Darkhan-stad is de derde grootste stad van Mongolië en de overgrote meerderheid van de drie miljoen Mongolen - ongeveer 85% - leeft in steden. Darkhan-stad is geen reclame voor de natuurpracht van Mongolië want het ziet er zo mogelijk nog triestiger uit dan de Siberische industriesteden: druk, vuil, chaotisch en lelijke gebouwen. 

Nadat de portefeuille verblijd is met wat Mongools geld, rijden we richting Amarbayasgalant-klooster. Zo zien we de Mongoolse steppen en het blijkt dat de steppen behoorlijk heuvelachtig zijn. Ik dacht namelijk dat steppen behoorlijk vlak zijn, maar dat is klaarblijkelijk niet het geval. Navraag leert dat we op een hoogte zitten van ongeveer 1400 meter wat voor mij een kleine verrassing was. Bij deze rit, stoppen we een eerste keer bij een geluksbrenger. Dit zijn kleine ronde perkjes die zijn voorzien met boeddhistische sjaaltjes, stenen en ander materiaal. Het blijkt dat in Mongolië er een religie heerst die het midden houdt van sjamanisme en boeddhisme. Elementen van de ene natuurgodsdienst zijn overgevloeid naar de andere religie en omgekeerd. Bij deze stenen perkjes wordt er gebeden om meer geluk af te dwingen. Een uurtje later verlaten we de stenen wegen en betreden we voor de eerste de zandwegen die het merendeel van het wegennetwerk uitmaken. Het avontuurtje op de zandwegen verloopt zonder enige problemen en we arriveren vrij snel bij onze gers. De gers zijn de tenten die de Mongoolse nomaden gebruiken om te overnachten. Eigenlijk kan je dit nog het best vergelijken met een luxecamping. 

's Avonds gaan we naar het Amarbayasgalant-klooster wat voor mij de eerste ontmoeting is met een boeddhistisch klooster. De boeddhistische cultuur heb ik wel al eerder gezien op TV, films, boeken en videogames, maar het is de eerste keer dat ik het met eigen ogen zie. De eerste indruk is bijna niet met woorden te omschrijven en dit klooster straalt een enorme sereniteit uit. Aan weerszijden van het klooster staan er twee boeddhistische beelden op de heuvelruggen en wanneer ik boven ben, biedt dit een prachtig overzicht van de vallei waar dit klooster is gebouwd. De eerste dag in Mongolië is dus een goede graadmeter voor hoe mooi dit uitgestrekte land wel niet is. 

Reisverslag Trans-Siberië Express - Deel 3: Drie nachten op de trein en Baikalmeer (Listvyanka)

Dag 7 en 8 - Trans-Siberië Exress

Deze twee dagen zijn de minst spannende van de gehele reis want Siberië is nu eenmaal groot en dat is dus een afstand die je niet onmiddellijk overbrugt. Concreet komt het erop neer dat we drie nachten en twee volledige dagen in de trein blijven en dat is natuurlijk best wel lang. De eerste dag valt voor mij nog goed mee en ik maak van de gelegenheid gebruik om wat bij te slapen. Dat valt niet mee aangezien de hardheid van de bedden concurreert met diamant als hardste stof ter wereld. Verder houd ik me bezig met uit het raam kijken, heel veel uit het raam kijken... De Siberische taiga is bij de spoorlijn niet echt te bekennen en ik zie voornamelijk berkenbossen. Soms wissel ik deze activiteiten af met wat lezen, een kaartspel met de rest van de coupé en natuurlijk praten over wat de reis al heeft gebracht. 

De tweede dag is al wat slopender omdat ik door het harde bed amper kan slapen en er is natuurlijk ook niet zo gek veel te doen op een trein die op een paar dagen tijd duizenden kilometers aflegt. Af en toe stopt de trein bij de grotere stations zoals Omsk en Novosibirsk. Bij deze plaatsen krijgen we ongeveer een half uur tijd om de benen te strekken. Vroeger waren hier veel oude dametjes met winkelkarretjes waar je diverse dingen bij kon kopen, maar dat is nu eerder een rariteit. Wel zijn er kiosken waar je allerlei dingen zoals snacks en drank kan kopen. Het is in ieder geval een stuk goedkoper dan de restauratiewagen. Dee restauratiewagen is uitgerust met een eigen keukentje waar je warme maaltijden kan eten. Het is geen uitgebreide maaltijd, maar wel welkom na twee dagen zonder fatsoenlijk eten. 

Dag 9 - Listvyanka

Bij het ochtendgloren van dag negen arriveren we in Irkoetsk waar het station bevroren is in de tijd. De buurt is duidelijk nog een overblijfsel uit het Stalinistische Rusland en ziet er verpauperd uit. Hier staat de bus die ons naar het pittoreske Listvyanka brengt. Listvyanka is een erg populair vakantieoord bij het Baikalmeer en kan je misschien nog best vergelijken met Blankenberge aan het Baikalmeer. Listvyanka is een lintdorp wat eigenlijk wil zeggen dat bijna alle huizen te vinden zijn aan de oevers van het meer en het dorp strekt zich als een lint uit over deze oevers. Ons hotel bevindt zich een paar kilometer van het centrum en dat betekent een dik half uur stappen voor mij om tot bij het meer te komen. Het valt op hoe zuiver het meer eruitziet en hoe fris het hier eigenlijk wel is. Het mag dan wel Rusland en Siberië zijn, maar eind juli was het overal dertig graden of warmer. Het meer is echter zo groot als België en is eigenlijk een soort van binnenzee. Geen wonder dat de wind hier een stuk meer snijdend is en kouder aanvoelt! 

Het meer ziet er erg pittoresk uit en levert enkele mooie plaatjes op. Ik bezoek eveneens het Limnologisch museum in Listvyanka waar er meer wordt verteld over het ontstaan van het meer, de bouw van de Trans-Siberië Express en hoe het meer nu wordt gebruikt (onder andere voor wetenschappelijk onderzoek). Er is eveneens een klein aquarium voorzien waar een aantal vissen zwemmen die enkel in het meer te vinden zijn. Er zijn eveneens twee kleine Baikalrobben te zien, dit zijn zeehonden die je enkel in het Baikalmeer aantreft. De robben zien er helaas niet erg gelukkig uit met het kleine bassin dat ze ter beschikking krijgen... 's Avonds bezoekt de hele groep een Siberisch gezin en het is wel een apart zicht om onderweg koeien zomaar aan de kant van de weg te zien grazen. De levensstandaard van dit gezin is absoluut niet slecht, maar ik weet niet of het representatief is voor het gemiddelde Siberische gezin, vermoedelijk niet. Hier krijgen we een typische maaltijd voorgeschoteld en na de treinreis is dit goddelijke keuken!

Dag 10 - Listvyanka

Persoonlijk is dit voor mij de leukste dag van de gehele reis aangezien het bestond uit een ideale combinatie van groepsactiviteit, gezelligheid, relaxen en vrijheid. In de ochtend vertrekken we per boot naar een verlaten stukje spoorweg om daar rond te wandelen. Het klinkt erg toeristisch, maar het boottochtje en de wandeling zijn eigenlijk erg leuk om te doen. Je krijgt namelijk een totaal ander zicht over het Baikalmeer en een ijverige zomerzon maakt er een mooie dag van. De verlaten spoorweg wordt onderbroken door een tunnel en het is een surreëel moment om in Siberië aan het Baikalmeer door een verlaten spoorwegtunnel te wandelen met Baikalrobben op de achtergrond. Rond twaalf uur is het moment aangebroken om de inwendige mens te verzorgen en wat te eten. Daarna gaat de groep naar de lokale markt van Listvyanka, maar voor mij is dit het signaal om er zelf op uit te trekken. 

Ik wandel terug naar het Limnologisch museum waar er een houten wandelpad is. Dit pad is vrij kort, maar het biedt wel een mooi zicht over het Baikalmeer. Achter het museum is er echter een stoeltjeslift waar het zicht veel mooier is. Enkel gewapend met wat geschreven instructies van Peter (de reisbegeleider) zoek ik de stoeltjeslift, maar na twintig minuten wandelen, vind ik de lift. In de zomer wordt de lift gebruikt om mensen naar een hoog punt te brengen, maar in de winter kan je hier ook skiën. De stoeltjeslift gaat tergend langzaam naar omhoog, maar dat wordt goedgemaakt met het mooiste uitzicht van de gehele reis. Het uitzicht is adembenemend en uiteindelijk moet ik me reppen om tijdig te arriveren bij het avondmaal van zeven uur. 

Reisverslag Trans-Siberië Express - Deel 2: Kazan en Jekatarinaburg

Dag 4 - De verborgen parel

Elke reis heeft wel een verborgen parel waar je ogenblikkelijk verliefd wordt op een locatie en bij mij is dat ongetwijfeld het pittoreske Kazan geworden. Kazan is de hoofdplaats van Tatarstan wat eigenlijk een (soort van) deelrepubliek is van Rusland en een verregaande vorm van autonomie kent. De Tataren zijn verre afstammelingen van de Mongoolse Gouden Horde die Rusland in de 13de tot 15de eeuw overheersten en zijn voornamelijk islamitisch. Kazan kenmerkt zich echter als een seculiere stad en dat werd meteen duidelijk bij de wandeling die we 's ochtends deden met de lokale gids. Net zoals Moskou heeft Kazan een eigen kremlin dat uiteraard wel wat kleiner is. Op deze site zie je een orthodoxe kerk die net zoals de toren van Pisa scheef staat. Er is eveneens een prachtige moskee die er zowel buiten als binnen fantastisch uitziet! 

Het voordeel van Kazan is dat het centrum vrij klein is waardoor bezienswaardigheden op korte wandelafstand van elkaar verwijderd zijn. Na het bezoek aan het kremlin van Kazan trok ik er zelf op uit en genoot ik van de rust aan de oevers aan de Karma-rivier waar een ijverige zon voor een topdag zorgde. Dit was voor mij een relaxmoment waar ik oprecht van kon genieten. Daarna trok ik op een erg rustig tempo terug naar het hotel waar ik door de winkelstraat slenterde en halt hield bij een kleine brassband dat voor een leuk muzikaal intermezzo zorgde die dag. 

Dag 5 - Poort naar Azië

Voor de tweede keer op rij namen we de nachttrein om deze keer 's ochtends in het Aziatische gedeelte van Rusland aan te komen. Jekatarinaburg is namelijk een stad die gelegen is aan de rand van het Europese en Aziatische gedeelte van Rusland. De stad is drukker en kosmopolitischer dan Kazan, maar daardoor ook chaotischer en minder charmant. De rit naar Jekatarinaburg duurde wel een tijdje waardoor ik dag vijf voornamelijk doorbracht in de trein. 

Bij de aankomst 's avonds had ik echter wel genoeg energie over om een eerste verkenningstochtje door de stad te wagen. De meeste bezienswaardigheden van de stad zijn her en der door elkaar verspreid waardoor er een even simpele als ingenieuze oplossing is uitgedokterd om toeristen wegwijs te maken. Door de stad lopen namelijk verschillende lijnen die alle bezienswaardigheden met elkaar verbinden. Voor de gewone bezienswaardigheden is dat een rode lijn die ongeveer acht kilometer lang is als je die helemaal uitwandelt. Helaas voor mij startte ik aan een oninteressant stukje zoals een nietszeggend silhouet van de Beatles waardoor ik maar een pover beeld van Jekatarinaburg had die dag. 

Dag 6 - Rustende Romanovs

Gelukkig blijkt op deze dag dat Jekatarinaburg toch een stuk mooier is dan ik aanvankelijk dacht. Mijn startpunt van dag vijf was het hotel dat eigenlijk op een slechte plaats is gelegen om aan de rode lijn te beginnen. Als ik de route verder volg, ontvouwt er zich een stad die zich steeds meer van zijn charmantste kant laat zien. Mijn eerste grootste bezienswaardigheid van deze dag is de finale rustplaats van de Romanovs. Dit is de laatste dynastie van de tsaren en de gehele familie werd in 1917 omgebracht bij de communistische revolutie. Dit gebeurde dus in Jekatarinaburg en hier werd later een kerk gebouwd die ik eveneens heb bezocht. Het warme weer en de kleurrijke bloemen rond de kerk doen niet vermoeden dat een eeuw geleden hier een wereldschokkend evenement heeft plaatsgevonden. Enkel een weinig opvallend plakbord met een portret van de Romanovs doet nog herinneren aan dit belangrijke wapenfeit. 

In de namiddag zet ik de wandeling verder op een slakkengangetje en zie ik steeds meer pittoreske plekjes zoals de oevers van Iset waar ook een ontzettend prachtig operahuis staat dat getooid is in prachtige pastelkleuren. Er zijn natuurlijk ook de usual suspects zoals een winkelstraat, maar omdat Jekatarinaburg een stuk groter is dan Kazan vind ik het hier helaas minder gezellig. De stad beschikt echter wel over grote wolkenkrabbers en één ervan heb ik bezocht waardoor je een prachtig zicht hebt over de gehele stad. Het is geen Empire State Building 's nachts, maar levert wel enkele mooie plaatjes op voor mijn digitaal fotoboek. 's Avonds vertrekt de trein voor het meest vermoeiende gedeelte van de reis: een kleine survivaltocht van drie dagen naar Irkoetsk. 

Reisverslag Trans-Siberië Express - Deel 1: Moskou

Dag 1 - Aankomst in Moskou

Op 21 juli was het niet alleen de Belgische nationale feestdag, maar vertrok ik ook naar Moskou voor mijn eerste dag van mijn reis met de Trans-Siberië Express. De totale reis duurt 23 dagen en daarom kap ik het reisverslag in verschillende delen om de lectuur compact te houden. 

Het vertrek in Zaventem verliep zonder enige problemen, maar in deze drukke vakantieperiode is het natuurlijk wel aanschuiven aan de incheckbalies. Omdat dit een groepsreis is via Koning Aap was het helaas niet mogelijk om vooraf in te checken en was de aanschuifprocedure aan de balie verplichte kost. De vlucht met Aeroflot verliep erg vlot en ruim drie uur later stond ik op Moskouse bodem. Aangezien de rest van de groep met een Nederlandse vlucht arriveerde, kreeg ik een privé-rit met een taxi naar het Cosmos-hotel. Dit hotel is het meest anonieme hotel dat ik ooit heb gezien: het is gigantisch en werkt met lijfwachten voor de liften. Wanneer ik mijn kaartje voor de kamer niet bij had, werd ik op niet zo vriendelijke wijze erop geattendeerd dat ik een nieuwe moest halen. Gelukkig was dat niet op het ogenblik wanneer er tientallen nieuwe toeristen incheckten... Dit hotel is gelegen aan de rand van Moskou bij het kosmonautenpark en is zo'n acht kilometer verwijderd van het Rode Plein. Op de eerste dag maakte ik dus voornamelijk kennis met de groep en werd de reis uitgelegd. Van Moskou had ik die dag weinig gezien behalve het verkeer. 

Dag 2 - Rode Plein en Kremlin

De tweede dag stond integraal in het teken van Moskou en onze gids Julia leidde de groep op een magnifieke wijze door de stad. In de ochtend was er een busrit die ons door de belangrijkste delen van de stad bracht. Gelukkig was het een zondag waardoor het stadscentrum van Moskou opvallend kalm was. De eerste grote stop was aan het Rode Plein en dat leverde meteen erg fotogenieke beelden op. Ik heb al wat toeristische trekpleisters gezien, maar het Rode Plein moet je met je eigen ogen zien om te geloven hoe prachtig het is met de Sint-Basiliuskathedraal op de voorgrond. 

In de namiddag kregen we een rondleiding door het Kremlin. Kremlin is eigenlijk Russisch voor versterkte vesting en eigenlijk bestaat er zoiets niet als "Het Kremlin". Er zijn namelijk meerdere steden die over een kremlin beschikken. De Moskouse variant was indrukwekkend om te zien door de verschillende kerken die nog steeds deel uitmaken van deze stadskern. Tegen de verwachtingen in hebben de communisten deze kerken niet vernietigd tijdens hun revolutie. Ook het Kremlin-museum heeft oog voor het koninklijke verleden van de Russen en je ziet veel restanten van de tsaren met als hoogtepunt de verscheidene Fabergé-eieren. Het bezoek aan het museum duurde slechts anderhalf uur, maar dat was wel voldoende om een goede indruk te krijgen van de rijke geschiedenis van Rusland. 

Dag 3 - Metro's en individualisme

Op de derde dag nam onze reisleider Peter mee door de prachtige metrostations van Moskou en daar zitten heel wat pareltjes bij. Veel van deze stations zijn eigenlijk een bolwerk van communistische propaganda, maar dan wel op een erg artistieke manier gebracht. Ze worden door veel mensen vergeleken met paleizen en het is gemakkelijk te zien waarom. Veel stations blinken namelijk uit in één of meerdere artistieke werken zoals prachtige ramen die zijn gemaakt met glas in- lood, fantastische iconen verwerkt in steen en marmeren gangen uitgerust met gigantische luchters. Voor Stalin was de bouw van het metrostelsel een prestigeproject en die prestige is na al die jaren nog steeds aanwezig. 

In de namiddag had de groep een boottocht gepland, maar ik verkoos de individuele vrijheid en ik trok er alleen op uit. Ik trok terug naar het Rode Plein waar ook het Gum is gevestigd. Dit is een groot winkelcentrum (warenhuis) met een ongekend gevoel voor grandeur en ziet er dan ook pico bello uit. Dit is uiteraard geen toeristische trekpleister, maar het is wel een guilty pleasure van mij om al deze baldadige luxe te bekijken. Het is dus niet te vergelijken met de City 2 in Brussel of Inno aan de Meir in Antwerpen... Daarna bezocht ik de Sint-Basiliuskathedraal binnenin, maar dit was een kleine tegenvaller. De kathedraal heeft wel een mooie iconografie en het is leuk om het interieur van de kleine torentjes te bezoeken. Is dat de (onlangs fel verhoogde) prijs van duizend Roebel waard? Eigenlijk niet. De overnachting gebeurde op deze dag voor de eerste keer in de trein met een nachttrein die naar Kazan reed. 

De wereld van Tim Burton

De cultuursectie van De Morgen

Grasduinen door de cultuursectie van de onlineversie van De Morgen loont af en toe eens de moeite, want zo stuitte ik op het nieuws dat er op de Genkse site van C-Mine een expo loopt over de wereld van Tim Burton. De Amerikaanse regisseur kenmerkt zich door de regie van donkere, fantasievolle films die buiten de lijntjes van Hollywood kleuren. Ik kan zijn werk wel appreciëren, hoewel ik ook kritisch ben over zijn (latere) films. Hoe verbeeldingsrijk de films van Burton ook moge zijn, ze worden ook gekarakteriseerd door elementen van melancholie en positivisme waardoor de (meeste) films een interessante dichotomie van hoop en duisternis zijn.

Bij deze tentoonstelling hoorde vandaag ook een lezing bij die werd gepresenteerd door Ward Verrijcken, de filmkenner van de VRT. Ik verwachtte van de lezing een karakterstudie van zijn persoonlijkheid, maar het werd eerder een bespreking van zijn oeuvre met een korte toelichting van zijn opvoeding en hoe hem dit als mens vormde. 

Beetlejuice

Hoewel ik bekend ben met het meeste werk van Tim Burton, wist ik niet wat zijn allereerste wapenfeit was. Dat is de kortfilm Vincent die in stop motion werd opgenomen door Tim Burton wanneer hij voor Disney werkte in het begin van zijn carrière. Hoewel het filmpje slechts zes minuten duurt, is het wel doordrenkt met typische elementen die je in een Burton-film mag verwachten: een donker verhaal, een protagonist die niet begrepen wordt door de buitenwereld en zich daardoor nog meer afzondert en stilistische decors. Deze en andere elementen zullen later het handelsmerk van de regie van Tim Burton-films worden. 

Disney kon deze donkere kijk op het leven niet commercialiseren en daar scheidden de wegen tussen Disney en Burton. In de jaren tachtig ontwikkelt Burton echter een blitzcarrière met eerst de regie van Pee-wee's Big Adventure (een verfilming van een kindershow) en vooral Beetlejuice dat een bioscoophit wordt. Beetlejuice is misschien wel het schoolvoorbeeld hoe Burton al zijn typische elementen zoals eenzaamheid, excentriciteit, maar ook familie en zelfs humor naadloos aan elkaar weeft. Het levert hem een vrijbrief om met Batman (1989) de eerste donkere superheldenfilm sinds mensenheugenis te maken. 

Kleine kritische noot

Ward Verrijcken was al bij al vrij positief over Burton, hoewel hij ook liet ontvallen dat Burton met de remake van Planet of the Apes een slechte film afleverde. Dat ligt gedeeltelijk aan de special effects in CGI die in 2001 te wensen overlieten, maar ook aan de gebrekkige regie van Burton zelf. Burton mag dan een gevierd regisseur zijn, hij heeft ook een aantal mislukkingen op zijn CV staan, net zoals iedere regisseur. Persoonlijk vind ik Dark Shadows het grootste misbaksel uit zijn oeuvre, juist omdat de typische Burton-elementen ontbreken. Deze remake bevat op papier alle elementen die een Burton-film moet hebben, maar uiteindelijk is de film uitgedraaid op een kijkstuk waar horror en humor totaal verkeerd worden afgewisseld. Anderzijds heeft Burton ook films gemaakt waar de grote massa niet bij stilstaat, maar voor mij wel fantastisch zijn zoals Big Fish dat het positivisme en bravoure van de mensheid viert en zo wil ik Burton vooral herinneren. 

Trans-Siberië Express overzicht

Vakantiedroom

Wanneer de grote vakantie aan de deur klopt, maakt iedereen wilde vakantieplannen of zijn die al lang vastgelegd. Bij mij was het op dit front angstwekkend stil en had ik in 2018, op een weekendje Parijs na, nog niet kunnen genieten van vakantie. IJsland, Toscane en anderen passeerden allemaal de revue als kandidaten, maar uiteindelijk viel mijn oog op de Trans-Siberië Express. Dit is de beroemde treinreis die je van Moskou naar Vladivostok brengt, het verste punt in Siberië. In werkelijkheid zijn er echter verschillende routes en de toeristische versie is eigenlijk de Trans-Mongolië Express. Deze route gaat van Moskou naar Irkoetsk waar de route vervolgens door Mongolië gaat en eindigt in Peking.

Dusver heb ik altijd met vrienden of alleen gereisd, maar deze keer boekte ik de reis bij Koning Aap waardoor het dus een groepsreis is geworden. Aanvankelijk had ik een beetje schrik om vast te zitten in een stramien van vaste schema's en bekende toeristenvallen, maar dat is gelukkig heel goed meegevallen. Er zijn natuurlijk dagschema's die gerespecteerd moeten worden, maar je krijgt zelf veel individuele vrijheid om je dag uit te stippelen. Zo trok ik er in Moskou alleen op uit om de Sint-Basiliuskathedraal te bezoeken en ging ik in Listvyanka (aan het Baikalmeer) met de stoeltjeslift naar een panoramisch uitkijkpunt. Dingen die de groep niet heeft gedaan, maar ik wel.

Hoe ziet de reis eruit?

De rode draad van deze reis is natuurlijk de trein waarmee je zo'n achtduizend kilometer aflegt tussen Siberische taiga en Mongoolse steppe en uiteindelijk in China eindigt. Veel reistijd kruipt dus in het vervoer, maar dat is niet verwonderlijk als je door Rusland, Mongolië en China reist. Dit zwaartepunt ligt in de eerste helft van de reis (met name de drie nachten tussen Jekaratinaburg en Irkoetsk) en is minder aanwezig in de tweede helft van de reis. De reis kan eigenlijk worden opgedeeld in twee (grote) delen. Enerzijds een Russisch gedeelte waar je de steden Moskou, Kazan, Jekaratinaburg, Irkoetsk en het Baikalmeer bezoekt. Anderzijds een Mongools gedeelte waar de groep met twee kleine busjes naar toeristische attracties worden gebracht zoals boeddhistische tempels, het Uugi-meer, een vulkaan of de hoofdstad Ulaanbaatar. Als afsluiter is er dan nog een kort bezoek aan Peking waar de Chinese Muur en de Verboden Stad, het voormalige complex van de Chinese keizers, worden bezocht.

Hoewel er dus veel tijd in de trein en busjes wordt doorgebracht, is er dus ook erg veel te zien en te doen. Op de tweede dag zie je namelijk het indrukwekkende Rode Plein in Moskou en op de 22ste dag de al even indrukwekkende Verboden Stad in Peking. Daartussen zitten er verborgen parels zoals Kazan dat over een eigen kremlin (dit is Russisch voor een versterkte vesting) beschikt of het Baikalmeer dat uit een idyllisch fotoboek lijkt ontsnapt te zijn. Het nadeel is dat deze overdaad aan activiteiten soms wat veel is en vermoeidheid kan op het einde van de reis wel doorslaan.

Treinen en gers

Slapen gebeurt op een dergelijke reis in de helft van de gevallen in de trein of een ger, de tent waarin de Mongoolse nomaden slapen. De overnachtingen in de hotels zijn zonder meer goed te noemen, hoewel het Cosmos hotel in Moskou duidelijk geënt is op massatoerisme. De nachttreinen beschikken over het hoogst elementaire comfort en de bodems van de bedden zijn staalhard. Elke coupé bestaat uit vier bedden: twee beneden en twee erboven waardoor er spaarzaam met ruimte moet omgesprongen worden. De langste rit duurde drie nachten en dat begint stilaan te gelijken op een kleine beproeving.

De gers zijn te vinden in kampen die gelegen zijn bij toeristische attracties. Sommige van deze tentenkampen lijken helemaal verdwaald te zijn in de Mongoolse steppe en het is een avontuur an sich om er te geraken. Het is gebeurd dat de busjes kwamen vast te zitten en dat die met mankracht eruit getrokken moesten worden. Dat is leuk om te schrijven op een blog of na te vertellen tegen vrienden, maar op het moment zelf is dat vooral een gevoel van binnensmonds vloeken en de drang om dit zo snel mogelijk op te lossen. De tentenkampen kan je misschien nog het best vergelijken met een camping waar er ruimtes zijn voor sanitair voor toilet en douches. Omdat de gers zo ver verwijderd zijn van de bewoonde wereld, dient er economisch omgegaan te worden met water en elektriciteit. 's Ochtends een warme douche nemen, was bijvoorbeeld niet altijd mogelijk.

Geen luxe-resort

De Trans-Siberië Express is dus geen vakantie waar je aan een cocktail nipt in een luxe-resort, maar biedt wel een enorme variëteit aan activiteiten en locaties. Bij het Russische gedeelte zie je voornamelijk steden en twee dagen Baikalmeer. Je kan het best nog omschrijven als een continue city trip waar je kerken, winkelstraten, musea, historische centra, monumenten, restaurants en andere attracties bezoekt. In de verlaten Mongoolse steppen neemt de natuur het voortouw en ben je onmiddellijk geïmponeerd door de oneindigheid en natuurpracht van deze bergachtige steppen. Tijdens mijn passage stond de Gobi-woestijn in bloei en beklom ik de top van een uitgedoofde vulkaan. Het was voor mij eveneens de eerste keer dat ik boeddhistische tempels zag en dat is een leuke afwisseling na de vele Russische kerken.

In de laatste week is er nog een treinreis van anderhalve dag tussen Ulaanbaator en Peking, maar de vermoeiende trip is onmiddellijk vergeten bij een bezoek aan de Chinese Muur en de Verboden Stad. Bij de Chinese Muur had ik geen hoge verwachtingen, maar het bezoekje was leuker dan ik had verwacht. Dit ging wel ten koste van de bezoektijd aan de Verboden Stad waar ik graag zelf een uurtje langer  had willen blijven, maar het uitgelopen bezoek aan de Chinese Muur liet dat helaas niet toe.

Reisschema

Drie landen doorkruisen neemt wat tijd in beslag en het is geen verrassing dat de reis in totaal 23 dagen duurt. Het schema van de reis ziet er als volgt uit:

Dag 1-2: aankomst en bezoek aan Moskou

Dag 3: Kazan

Dag 4-6: Jekatarinaburg (+ treinreis)

Dag 7-8: Trans-Siberië Express naar Irkoetsk

Dag 9-10: Listvyanka (aan het Baikalmeer)

Dag 11: Irkoetsk

Dag 12: Trein naar Darkhan (Mongolië)

Dag 13: Amarbayasgalant-klooster

Dag 14: Erdenet en Uran Togoo (aan de voet van een uitgedoofde vulkaan)

Dag 15: Ugii-meer via een rit van ruim tweehonderd km door de steppen

Dag 16: Erdene Zuu, Khar Khorin (boeddhistisch klooster in de plek gesticht door Djenghis Khan)

Dag 17: Khogno Khaan (overgang tussen Gobi-woestijn en de Mongoolse steppe)

Dag 18: Hustai Nationaal Park (met de przwalskipaarden)

Dag 19: Uulaanbaatar

Dag 20-21: Trein naar Peking

Dag 22: Chinese Muur en Verboden Stad in Peking

Dag 23: Vlucht terug naar huis

In toekomstige blogposts zal ik een gedetailleerder reisverslag schrijven in verschillende fases.

Mei 2068

Linkse verpaupering

Hoe zullen historici terugblikken op de huidige periode in de geschiedschrijving? Een Amerikaanse president die anno 2018 terug wil naar het isolationisme van een kleine eeuw geleden, rechts populisme dat zegeviert in westerse culturen, China dat nu bewust is van zijn status als toekomstige grootste economie ter wereld, de revoluties in het Midden-Oosten en Noord-Afrika dat uiteindelijk culmineerde tot een aparte ISIS-staat in de Levant en Naingolan die niet opgeroepen werd voor het WK 2018 in Rusland. We leven in interessante, maar ook roerige tijden.

Een halve eeuw geleden stond in mei 1968 Frankrijk op zijn kop door de maatschappij die eindelijk tot wasdom komt na ruim twee decennia economische opleving na Wereldoorlog II. Studenten en arbeiders komen voor hun rechten op en schuwen de grove middelen niet. Een treinstaking van vijf weken doet de Franse regering breken en Frankrijk geeft toe aan de gestelde eisen die dit vreemde pact van links verenigde. De toekomstige intelligentsia van Frankrijk dat verbroedert met "simpele" arbeiders… Het was vijftig jaar geleden een uniek beeld dat de wereld rondging. Maar het is misschien ook deze vreemde symbiose die uiteindelijk leidde tot de huidige linkse verpaupering in Europa.

Verloren middenveld

Het is een onmiskenbaar feit dat het Europa van vijf decennia geleden er totaal anders uitziet dan het huidige Europese straatbeeld. Globalisme heeft de welvaart spectaculair doen toenemen, maar gebrek aan solidariteit in het verleden heeft geleid tot minder professionele rechten voor werknemers en een penibel pensioensysteem. Internet, GSM’s en de digitalisering maken het leven een stuk gemakkelijker, maar deze technologie zorgt ook voor een groot ‘big brother’ gehalte uit Animal Farm. We hebben een ongeëvenaarde vrijheid in waar we gaan en staan, maar worden ook geconfronteerd met meer migratie en vluchtelingen. Dit zijn totaal andere problemen dan waar de Franse studenten en arbeiders voor streden in 1968 en het is in deze evolutie dat sociale partijen ergens de voeling met hun middenveld hebben verloren.

Het terugkerend thema waar niemand omheen kan, is migratie. Eerst was er vanaf de jaren zestig economische migratie waar de vraag kwam van het westen zelf omdat men onvoldoende mijnwerkers vond. Vanaf de jaren zeventig en tachtig draaide dit honderdtachtig graden en zag West-Europa voornamelijk een instroom van economische migranten uit Turkije, Marokko en Noord-Afrika die op zoek waren naar een beter leven. Met deze verschuiving werden westerse grootsteden geconfronteerd met een totaal andere cultuur, levensgewoonten en religie. De klassieke arbeiderswoningen in de stadsrand werd steeds meer bevolkt door deze buitenlanders en de eerste tekenen van gettovorming waren snel zichtbaar. Dit zorgde voor nieuwe sociale problemen en een beeldvorming die erg moeilijk is om te nuanceren.

Wanneer het begon

Er kan moeilijk een datum op worden geplakt, maar de verloedering van links in België is wellicht begonnen op 24 november 1991 wat politici later "zwarte zondag" betitelden. Dit was namelijk de eerste grote verkiezingsoverwinning van het Vlaams Blok dat daarvoor altijd in de politieke marginaliteit opereerde. Het VB had en heeft geen fatsoenlijk economisch of sociaal programma, maar zet wel volop in op migratieproblematiek waardoor het partijen zoals de SP/SP.A evenaarde en zelfs voorbij snelde. De tegenreactie van links was misschien bewonderenswaardig, maar ook bijzonder naïef: het zag elke buitenlander per definitie als een aanwinst. De intelligentsia uit de generatie van 1968 waren geschokt dat de gewone arbeider niet inzag dat nieuw bloed voor een nieuwe dynamiek in de maatschappij zorgt. Diezelfde gewone arbeider was echter wel verontrust omdat migranten mee concurreerden voor de laagbetaalde jobs, zag een stijging in de criminaliteit in hun voormalige volksbuurten, werd geconfronteerd met mensen die een andere, onverstaanbare taal spraken en simpelweg ook een aanwezigheid van racisme bij de autochtone bevolking die versterkt werd. Deze broeierige ingrediënten leidden tot een vicieuze cirkel waar partijen zoals het VB op drijven om te groeien. Vanaf de jaren negentig regen de nationalistische partijen de overwinningen aan elkaar en het verzameld Europees links beleid begreep niet waarom mensen zo reageerden. De Belgische kunst van een compromis maken, biedt zelden een gedragen oplossing, maar op dit vlak had de linkse Europese fractie veel kunnen leren.

Andere factoren zoals de opkomst van Al Qaeda aan het begin van het nieuwe millennium en later ISIS vergrootte de tweespalt enkel. Het intellectueel elitarisme dat socialistische besturen in Europa aan de dag legde in verband met deze problematiek was en is een flagrante vergissing en is gestoeld op idealen, maar niet op pragmatisme. Voor een goed functionerende partij heb je beide nodig. Dit is een vereenvoudigde voorstelling van de feiten, maar vat wel de tendens samen die sinds begin jaren negentig waarneembaar is. Dit is waarschijnlijk ook de grootste reden waarom figuren zoals Trump de Amerikaanse verkiezingen kunnen winnen en waarom anti-establishmentpartijen zoals de Italiaanse Vijfsterrenbeweging de macht uitmaken in een fragiele economie.

Toekomstige postkaart

Deze volksmennerij dreigt de vicieuze cirkel van het elitarisme enkel groter te maken omdat het bij veel politici op onbegrip stuit. Trump hekelt de diefstal van intellectuele eigendommen door China en heft enorme invoertaksen in op Chinese producten. Diezelfde Trump wil Amerikaanse arbeiders helpen door steenkoolmijnen opnieuw te activeren in de Mid-West.  Er is niks mis met het verdedigen van deze economische belangen, maar het kadert niet in de economische realiteit van vandaag. Deze maatregelen bieden misschien soelaas op korte termijn, maar fnuiken elke vorm van economische vooruitgang op langere termijn. Iets wat politici beseffen (maar niet altijd durven verkondigen), maar waar Jan met de pet vanzelfsprekend geen boodschap aan heeft. En zo werpt dit olie op het vuur tussen links, elitair denken en de sociale, menselijke achtergrond waar deze partijen ooit voor stonden. Als iemand weet hoe deze vicieuze cirkel gebroken kan worden, mag die dat onmiddellijk zeggen…

Hoe zou een postkaart uit mei 2068 eruitzien als we die naar onszelf zouden versturen op dit moment? Hebben we een meer verdeeld Europa of gaan we terug naar het motto van eendracht? Leven we nog altijd in een christelijk Europa of gaat de samenleving juist meer seculier of gefragmenteerder worden? Is nieuwswaarde nog altijd zo vluchtig als nu of wordt het misschien nog erger? Spreken we dan over een geautomatiseerde wereld of hebben we een halt toegeroepen aan al deze technologische voortgang? Eén zinnetje over 2018 zal er alleszins wel op prijken: “We leefden in interessante, maar ook roerige tijden”.